محمد الريشهري
58
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )
مىباشد . تتبّع در مصادر متعدّد از ديگر ويژگىهاى اين اثر به شمار مىرود . پاورقىهاى توضيحى در شرح و توضيح احاديث نيز يكى ديگر از مشخّصههاى اين اثر است . وى در مقدمه در بارهء اين روش و جايگاه و اعتبارش نوشته است : در ميان مسائل نقلى كه راهى براى اثباتش جز نقل و شنيدن [ از وحى ] نيست ، مسألهاى كه ايمان و اعتقاد به آن از ايمان به ظهور مهدى شايستهتر باشد وجود ندارد ؛ بلكه مىتوان گفت مسئلهء مهدويّت برتر از همه است ؛ زيرا بشارتهايى كه در اين زمينه به دست ما رسيده به حد تواتر مىرسد ؛ ولى احاديث منقول در بسيارى از مسائل اسلامى در چنين سطحى نيست ؛ بلكه در بعضى از مسائل جز يك روايت وجود ندارد ؛ ولى جزء امور مسلم دينى به شمار مىرود . حال چگونه مسلمان معتقد به پيامبر با اين همه روايت در ظهور ترديد مىكند ؟ روايتهاى ظهور را نمىتوان به سبب ضعف سند برخى ، و غرابت معنايى برخى ديگر مخدوش دانست ؛ زيرا ضعف آسيبى نمىرساند به آن همه روايتى كه در سند و متن در نهايت استوارى و صحت است ، و گرنه بايد از همهء روايتهاى صحيح دست برداشت ؛ چرا كه برخى روايتهاى ضعيف و سست در كنار آنها وجود دارد . با اين كه مضمون روايتهاى ظهور در ميان مسلمانان مشهور است و امامان حديث و استادان فن آنها را نقل كردهاند كه قطع به مضمون آن مىآورد . علاوه آن كه ضعف سند در صورتى كه خبر متواتر نباشد آسيب مىزند ؛ ولى در اخبار متواتر چنين نيست . « 1 » اين كتاب ده فصل دارد كه هر كدام مشتمل بر ابوابى است . 2 . رويكرد نقلى - عقلى دومين رويكردى كه عالمان مسلمان در مواجهه با مهدويّت در پيش گرفتهاند ، رويكرد نقلى - عقلى است . اين رويكرد از قرن پنجم و از حوزهء علمى بغداد آغاز شده است . نخستين پردازندگان آن متكلمان بغدادى چون شيخ مفيد ( م 413 ق ) ، سيّد مرتضى ( م 436 ق ) و شيخ طوسى ( م 460 ق ) بودهاند و البته اين رويه در
--> ( 1 ) . ر . ك : منتخب الأثر فى الامام الثانى عشر : ص 2 .